Zwemmen in Brussel, het blijft een moeilijk verhaal. Al jaren is er een nijpend tekort aan zwem-mogelijkheden. Nu bekendraakte dat ook het zwembad van Molenbeek voor minstens twee jaar dicht gaat, is voor Annemie Maes (Groen) het alarmpeil bereikt.

De 19 gemeenten tellen samen 18 zwembaden. Dat lijkt veel, maar is te weinig voor de groeiende Brusselse bevolking. En zeker veel te weinig om alle scholen te kunnen bedienen. Het is al langer geweten dat kinderen die school lopen in de Franstalige scholen in Sint-Joost geen zwemlessen meer krijgen. Ook Nederlandstalige scholen gaan soms slechts 3 maal per jaar zwemmen met hun klas. Dik onvoldoende om een basiscursus zwemmen aan te leren. Ouders die hun kinderen zelf willen leren zwemmen stellen het nijpend tekort ook aan de lijve vast. En verschillende studies stellen het zwart op wit: leren zwemmen wordt stilaan een privilege. De situatie is dermate ernstig dat tal van Brusselse kinderen gewoonweg niet meer kunnen zwemmen.

Uit studies blijkt dat het Brussels gewest beschikt over 10.051 m² aan zwembadoppervlakte. Indien we de Bloso-norm van 0,014 m² per inwoner hanteren, zou Brussel maar liefst 15.700 m² zwemgelegenheid moeten tellen. De helft meer dus. Bovendien gaan de studies er gemakshalve van uit dat alle 18 zwembaden ook effectief open zijn. De realiteit is helaas anders. Zo waren deze zomer maar liefst 5 van de 18 zwembaden gesloten. Het badcomplex van Laken, dicht sinds april 2012, zou ten vroegste weer opengaan in januari 2014. Ook het zwembad Longchamps in Ukkel en Neptunium in Schaarbeek zijn gesloten wegens renovatie. Sint-Franciscus in Sint-Joost-ten-Node werd beschermd in 2009, maar bleek na renovatie een lek te bevatten. Ook dit bad zou ten vroegste weer opengaan in 2014… ten minste als alles meezit. Want we kennen ondertussen de saga van de jarenlange aangekondigde heropening van het zwembad Nereus in Ganshoren, gesloten sinds 2002. Tien jaar! Tien jaar dat de talrijke scholen in de buurt moeten uitwijken naar Dilbeek of Ternat.

Verbetering zit er niet onmiddellijk aan te komen. In Molenbeek krijgen ouders de boodschap een andere zwemclub te zoeken omdat ook dat bad in de nabije toekomst zal sluiten voor renovatie. En ook gebruikers van het VUB-zwembad mogen uitkijken naar alternatieven. Vermoedelijk in mei 2014 gaat het gebouw voor een paar jaar dicht. Concreet betekent dit dat de 40 clubs en scholen die vandaag dit zwembad gebruiken elders terecht moeten.

Vanwaar deze malaise? Een bewijs van slecht (gemeentelijk) bestuur of politieke onwil volgens de enen. Een gevolg van het Belgisch en Brussels institutioneel kluwen volgens anderen. Want wat blijkt: sportbeleid en dus zwemmen is een gemeenschapsbevoegdheid, sportinfrastructuur daarentegen hangt af van de gemeenten, intercommunales of de privésector en langs Franstalige kant is de bevoegdheid in Brussel overgedragen naar COCOF, de restauratie gebeurt via het federale Beliris met een bijrol van het gewest … en de uitbating van de zwembaden blijft in gemeentelijke handen. Volgt u nog ? En het behoeft geen betoog dat de onderlinge samenwerking niet altijd op wieltjes loopt.

Bovendien is zwembaden bouwen en beheren verre van winstgevend. De renovatie van het VUB zwembad wordt geschat op 3 miljoen euro. Hoe langer men wacht met renoveren, hoe duurder het wordt en hoe moeilijker het is om voldoende financiële middelen te vinden. De exploitatiekosten voor het openhouden van een gemiddeld zwembad bedragen grofweg 1 miljoen euro per jaar. In se zijn er geen zwembaden die rendabel zijn: er is telkens een jaarlijks tekort dat door de gemeenten – die steeds in geldnood zitten- moet bijgepast worden. Om winst te maken in een zwembad zou men de inkomprijs moeten vertienvoudigen. Daarnaast zijn er nog de stijgende energiekosten nodig voor de opwarming van het water en het gebouw. Als het dossier in Ganshoren zo lang aansleept, komt dat niet alleen door de dure renovatie, maar ook door de schrik van gemeente voor de kosten van beheer en onderhoud achteraf.

Een PPS constructie zoals in Vlaanderen dan maar? Weinig waarschijnlijk aangezien dit enkel werkt als men er voldoende financiële return van kan hebben en in het geval van zwembaden is dit niet evident, zeker als men de toegankelijkheid voor scholen en Brusselaars met een klein inkomen wil verzekeren.

Het resultaat van gebrek aan zwembaden is dat naar schatting een derde van de Brusselse kinderen niet kan zwemmen op 12jarige leeftijd, ondanks de eindtermen. Zwemmen wordt het golfspelen van de 21ste eeuw: enkel voor diegenen die het zich kunnen permitteren om een privéleraar aan te werven of om een strandvakantie te boeken.

Er is dus dringend nood aan een Brussels zwembadenplan waarbij alle betrokken actoren samenwerken om te zorgen voor een energievriendelijke renovatie én afspraken maken over een gezamenlijk beheer. Energiekosten kunnen bij een slimme renovatie namelijk sterk gereduceerd worden door doordachte isolatie, efficiënte verwarmingsinstallatie en terugwinning van ventilatiewarmte en warmte uit douchewater.

En tot slot: graag ook een klantvriendelijke uitbating met zeer ruime openingsuren. Een blik op de openingsuren van de Brusselse zwembaden toont dat er, op z’n zachtst gezegd, ruimte voor verbetering is: de meeste sluiten al om 19u en zijn één van beide dagen in het weekend dicht. Het zwembad van Sint-Joost was een paar jaar geleden zelfs tijdens een warme zomermaand gesloten, op een moment dat ze juist de meeste bezoekers en inkomsten zouden kunnen hebben ! En wanneer de nood misschien het grootst was voor buurtkinderen die niet op vakantie vertrokken. Eenvoudige oplossingen zijn er niet. Er zullen altijd zware kosten mee gemoeid zijn. Maar wat duidelijk is is dat de nood aan zwemgelegenheid 365 dagen per jaar zeer groot is. We zijn het aan onze jeugd verschuldigd.

Annemie Maes is parlementslid voor Groen in het Brussels Hoofdstedelijk Parlement.

Dit opiniestuk verscheen op 1 februari 2013 in Brussel Deze Week. Je leest het hier op brusselnieuws.be: http://www.brusselnieuws.be/nl/nieuws/maes-over-zwembadenmalaise-binnenkort-cursussen-droogzwemmen.